Czym są niedziele handlowe w Polsce?
Niedziele handlowe to wyznaczone dni w roku, w które sklepy wielkopowierzchniowe, centra handlowe i większość placówek handlowych mogą legalnie prowadzić działalność mimo ogólnego zakazu handlu w niedziele. System niedziel handlowych został wprowadzony w Polsce na mocy Ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni (Dz.U. 2018 poz. 305).
Ustawa wchodziła w życie stopniowo: w 2018 roku zakaz obowiązywał w jedną niedzielę w miesiącu, w 2019 — w dwie, a od 2020 roku handel jest zakazany w prawie wszystkie niedziele w roku. Obecnie dozwolony jest jedynie w 7 wybranych niedziel rocznie.
Które niedziele są handlowe?
Zgodnie z obowiązującymi przepisami, niedzielami handlowymi są:
- Ostatnia niedziela stycznia — związana z wyprzedażami zimowymi
- Niedziela przed Wielkanocą (Niedziela Palmowa) — zakupy świąteczne
- Ostatnia niedziela kwietnia — okres wiosenny, przygotowania do majówki
- Ostatnia niedziela czerwca — początek sezonu wakacyjnego
- Ostatnia niedziela sierpnia — zakupy przed rokiem szkolnym (Back to School)
- Dwie ostatnie niedziele przed Wigilią Bożego Narodzenia — zakupy świąteczne
Warto pamiętać, że jeśli któraś z tych niedziel wypada w dzień świąteczny ustawowo wolny od pracy (np. Wielkanoc), to zakaz handlu obowiązuje — święto ma pierwszeństwo nad statusem „niedzieli handlowej".
Kto może być otwarty w niedzielę niehandlową?
Ustawa przewiduje szereg wyjątków. Nawet w niedzielę niehandlową mogą być otwarte:
- Sklepy, w których sprzedaż prowadzi osobiście właściciel — np. większość placówek Żabki (franczyza), małe sklepy osiedlowe
- Stacje paliw — sprzedaż paliw i artykułów towarzyszących
- Apteki i punkty apteczne
- Kwiaciarnie
- Piekarnie i cukiernie — sprzedaż wyrobów własnych
- Lodziarnie
- Sklepy na dworcach kolejowych, autobusowych i lotniskach — pod warunkiem, że ich działalność jest związana z obsługą podróżnych
- Placówki pocztowe
- Handel internetowy — sklepy online działają bez ograniczeń, dostawa kurierska jest dozwolona
- Sklepy z pamiątkami, prasą, biletami
Kary za złamanie zakazu handlu
Pracodawca, który powierza pracownikowi lub zleceniobiorcy wykonywanie pracy w handlu w niedzielę objętą zakazem, podlega karze grzywny w wysokości od 1 000 do 100 000 zł. Kara jest nakładana przez Państwową Inspekcję Pracy (PIP).
W przypadku uporczywego naruszania przepisów sąd może orzec karę ograniczenia wolności. Kontrole PIP są prowadzone regularnie, szczególnie w niedziele niehandlowe w dużych centrach handlowych.
Niedziele handlowe przed świętami
Najwięcej niedziel handlowych przypada w okresie świątecznym. Przed Bożym Narodzeniem Polacy mogą liczyć na dwie dodatkowe niedziele z otwartymi sklepami — to najintensywniejszy okres zakupowy w roku.
Przed Wielkanocą handlowa jest Niedziela Palmowa (tydzień przed Wielkanocą), co pozwala na zakup dekoracji, artykułów spożywczych na święta i prezentów.
Ostatnia niedziela kwietnia często pokrywa się z przygotowaniami do długiego weekendu majowego (Święto Pracy 1 maja + Konstytucja 3 Maja), co czyni ją popularną niedzielą handlową.
Dlaczego wprowadzono zakaz handlu w niedziele?
Ustawa o ograniczeniu handlu w niedziele została przyjęta przede wszystkim z myślą o pracownikach sektora handlowego. Jej celem jest zapewnienie im prawa do odpoczynku w niedzielę oraz możliwości spędzenia czasu z rodziną. Inicjatywa ustawodawcza wyszła od związków zawodowych, w szczególności od NSZZ „Solidarność".
Krytycy ustawy argumentują, że zakaz ogranicza swobodę działalności gospodarczej, przenosi ruch do sklepów internetowych i dyskontów z wyjątkami, oraz utrudnia życie konsumentom pracującym w tygodniu.